ประเพณีกองข้าว - เทศบาลเมืองศรีราชา

ประเพณีกองข้าว
เป็นประเพณีท้องถิ่นของจังหวัดชลบุรีโดยแท้ที่สืบต่อๆกันมาตามประวัติ เล่าว่าประเพณีกองข้าวจัดในหลายอำเภอ อาทิเช่น อำเภอเมืองชลบุรี อำเภอศรีราชา อำเภอบางละมุง อำเภอพนัสนิคม ฯลฯ ครั้นกาลเวลาล่วงเลยผ่านไปในบางพื้นที่ประเพณีได้เลือนหายไป

ที่ศรีราชายังคงอนุลักษณ์ไว้อย่างต่อเนื่องและเหนียวแน่น จนกระทั่งกลายเป็นประเพณีเอกลักษณ์ของชาวศรีราชา โดยเฉพาะเมื่อ เทศบาลเมืองศรีราชาและการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย ร่วมกันจัดงานกองข้าวศรีราชา เริ่มแต่ปี ๒๕๓๖ เป็นต้นมา โดยกำหนดจัดงานประเพณีระหว่างวันที่ ๑๙ – ๒๑ เมษายน ของทุกปี

ในอดีตเมื่อถึงช่วงเทศกาลสงกรานต์ศรีมหาราชาของทุกปีชาวบ้านจะนัดหมายกันมานำสำรับข้าวปลาอาหารทั้งคาวหวานมากองรวมกันและเชิญภูติผีทั้งหลายมากินปีละครั้ง โดยเชื่อว่าภูติผีจะไม่มาทำอันตรายชีวิตครอบครัวหรือทรัพย์สินของตนเองหลังพิธีเซ่นไหว้ชาวบ้านจะล้อมวงรับประทานอาหารร่วมกันมีการร้องรำทำเพลง การละเล่นสนุกสาน มีเกล็ดว่าทุกคนจะไม่นำอาหารที่เหลือกลับบ้าน แต่จะทิ้งไว้เป็นทานแก่สัตว์

การจัดงานประเพณีกองข้าวเป็นการสนับสนุนส่งเสริมฟื้นฟูอนรักษ์และประเพณีของท้องถิ่น ปัจจุบันเทศบาลเมืองศรีราชาได้ผนวกงานสงกรานต์เข้ารวมเป็นงานเดียวกัน และให้ชื่อว่า “ งานสงกรานต์ศรีมหาราชาและประเพณีกองข้าว ” โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเผยแพร่ศิลปวัฒนธรรมรณรงค์ให้เด็กเยาวชน และประชาชน ได้เกิดจิตสำนึกในความเป็นคนไทยที่มีเอกลักษณ์และขนบธรรมเนียมประเพณีการแต่งกายที่ดี ให้ดำรงสืบทอดต่อไป และเป็นการส่งเสริมการท่องเที่ยวไทยด้วย

สำหรับการจัดงานเทศบาลเมืองศรีราชาร่วมกับการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย จังหวัดชลบุรีอำเภอศรีราชา สภาวัฒนธรรมอำเภอศรีราชาและองค์การบริหารส่วนจังหวัดชลบุรี หน่วยงานภาครัฐและเอกชน พ่อค้า ประชาชนชาวศรีราชา ร่วมกันจัดกิจกรรม อาทิเช่น การแสดงด้านศิลปวัฒนธรรมที่เป็นเอกลักษณ์ของชาติ ภาคต่างๆ และท้องถิ่นโดยเน้นการแสดงด้านวัฒนธรรมที่หลากหลายและสื่อถึงความเป็นไทยที่อ่อนช้อยสวยงาม อาทิเช่น

มวยตับจาก
เป็นกีฬาพื้นบ้านยอดนิยมของภาคตะวันออกโดยเฉพาะอย่างยิ่งจังหวัดชลบุรี เพราะเนื่องจากมีการปลูกจากเป็นจำนวนมากแต่ปัจจุบันกีฬาประเภทนี้สูญหายไปด้วยเหตุที่ป่าจากลดน้อยลงอุปกรณ์ที่ใช้ในการแข่งขันคือ ใบจากแห้งจำนวนมากเพื่อปูให้ทั่วพื้นเวที และเชื่อกสำหรับขึงเวที นักมวย ทั้งคู่จะผูกตาด้วยผ้า และจับให้อยู่คนละมุม มีกรรมการกลางอยู่บนเวที ๑ คน

จากนั้นเมื่อมีสัญญาณเริ่มชก นักมวยจะเดินออกจากมุมเพื่อหาคู่ต่อสู้และต่อยกัน โดยจะใช้ฟังเสียงลั่นกรอบๆแกรบๆ ของใบจากที่ปูไว้ เพื่อจับทิศทางผู้ต่อสู้ของตน
กติกาการต่อยคือใครต่อยเข้าเป้ามากที่สุดก็จะได้คะแนนใครได้คะแนนมากเป็นฝ่ายชนะ ชก ๓ ยก ยกละ ๒ นาที มวยตับจาก จัดเป็นกีฬาพื้นบ้านที่เสริมสร้างไหวพริบในการฟังเสียงได้เป็นอย่างดี จึงเป็นที่น่าเสียดายว่ากีฬาประเภทนี้ได้สูญหายไปแล้ว ตามกาลเวลาที่ผ่านมา

จุดเด่นของรำวงอยู่ที่นางรำ ซึ่งเป็นจุดสนใจให้บรรดาผู้ชมซื้อตั๋วเข้ามารำวงกับคณะนางรำที่มีรูปร่างหน้าตาดี และมีการติดตามคณะรำวงที่ตนสนใจไปตามงานต่างๆ ทำให้เกิดการเขม่นกับทางเจ้าถิ่น ด้วยสาเหตุนี้ทำให้เกิดการแย่ง “นางรำ” กันขึ้น จนเป็นสาเหตุให้เกิดการทะเลาะวิวาทจนยากแก่การควบคุมทำให้ทางราชการต้องสั่งยกเลิก ห้ามมีการแสดงรำวงตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา

การกลับมาอีกครั้งของรำวง
ด้วยกระแสตระหนักแห่งภูมิปัญญาท้องถิ่น และการอนุรักษณ์ความเป็นไทย เทศบาลเมืองศรีราชา จึงได้นำการแสดง “รำวง” กลับมาอีกครั้ง ในรูปแบบของ “รำวงย้อนยุค” ในงานประเพณีกองข้าว ปี ๒๕๔๑ ในรูปแบบที่เน้นเอกลักษณ์ของศิลปะและวัฒนธรรมไทย ซึ่งจัดขึ้นเป็นประจำทุกปีในระหว่างวันที่ ๑๙-๒๑ เมษายน เชิญทุกท่านร่วมสืบสานความเป็นไทยกับการแสดง “รำวงย้อนยุค” ในงาน ประเพณีกองข้าว

ตะกร้อลอดบ่วง
เป็นการละเล่นที่เป็นเอกลักษณ์ของคนไทยที่ใช้ความสามารถเฉพาะตัวในการใช้อวัยวะของร่างกายเป็นท่าทางในการเล่นตะกร้อให้เข้าบ่วง เป็นการอนุลักษณ์ไว้ให้อนุชนรุ่นหลังได้ภาคภูมิต่อไป

ขนมพื้นบ้านและอาหารพื้นเมือง
เป็นการเชิญผู้มีความรู้ความชำนาญทางด้านอาหารและขนมในชุมชนต่างๆ มาออกร้านแสดงสาธิตการทำขนมพื้นบ้าน อาหารพื้นเมือง ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของพื้นบ้านพื้นเมืองท้องถิ่นศรีราชา เช่น ห่อหมก ทองมัวน งบปิ้ง แจงลอน ลูกชุบ ทองหยิบ ฝอยทอง ข้าวเกียบปากหม้อ ข้าวต้มมัด ฯลฯ

การจัดพิธีกองข้าวบวงสรวง

เป็นประเพณีความเชื่อของชาวศรีราชาที่มีอาชีพด้านการประชุม ซึ่งก่อนจะออกเรือไปจับปลาต้องมีการไหว้พวกผีปีศาจ และเมื่อมีเวลาว่างประมาณเดือน ๔ ชาวบ้านจะมารวมกันและนำอาหารมาไหว้เจ้าที่เจ้าทาง เทพดา ผีไม่มีญาติ โดยนำเอาอาหารใส่กระทงไหว้ และอาหารที่เหลือจะแบ่งกันรับประทาน โดยไม่เอากลับบ้าน ต่อมาเทศบาลเมืองศรีราชาได้จัดพิธีโดยได้เชิญพราหมณ์จากเทวสถานโบถ์สพราหมณ์ กรุงเทพมหานครมาเป็นผู้ประกอบพิธี และตั้งเครื่องบวงสรวงอย่างถูกต้อง

การประกวดแห่รถประเพณีกองข้าว
การจัดกิจกรรมการประกวดได้เชิญหน่วยงาน บริษัท ห้างร้าน องค์กรต่างๆ และชุมชนในเขตเทศบาลเมืองศรีราชา เข้าร่วมการประกวดและมีรางวัลมอบให้ผู้ชนะการประกวด แบ่งการประกวดเป็น
2 ประเภท คือ
1. การประกวดขบวนแห่รถประเพณีกองข้าว โดยนำรถมาตกแต่งด้วยดอกไม้ พืชไร่ และวัสดุท้องถิ่น เน้นการตกแต่งเป็นประเภทสวยงามและความคิดสร้างสรรค์
2. การประกวดขบวนแห่ เน้นการแต่งกายสวยงามความพร้อมเพรียงกัน และมีระเบียบใน ขบวนแห่มีการคัดเลือก ชาย – หญิง แต่งกายชุดไทยสวยงามเพื่อรับรางวัลด้วย

การสาธิตกีฬ่าชนไก่สมัครเล่น

นายฉัตรชัย ทิมกระจ่าง นายกเทศมนตรีเมืองศรีราชา ผู้มีวิสัยทัศน์และทุ่มเททั้งเวลา และสติปัญญาในการส่งเสริมอาชีพให้แก่ชุมชุนภายใต้ปรัชญาเศรษฐกิจแบบเพียงพอ โดยเฉพาะการผลักดัน ชาวศรีราชาให้หันมาเลี้ยง “ไก่ชน” ป้อนตลาดไก่บ๊อกซิ่งในนาม “ ชมรมอนุรักษ์และพัฒนาไก่พื้นเมือง ศรีราชา ” ซึ่งในปัจจุบันมีอยู่ ๑๐ ชมรมในอำเภอศรีราชาโดยทาง คุณธานินทร์ เจียรวนนท์ ประธานกรรมการ บริษัท ซี.พี. ได้ให้การสนับสนุนไก่พันธุ์ไซ่งอน เพื่อนำไปแจกจ่ายให้แก่ชาวบ้านจนออกลูกออกหลานมากมายในทุกวันนี้
และการสาธิตกีฬาชนไก่สมัครเล่น เป็นการส่งเสริมและอนุรักษ์ไก่ชนไทยและพัฒนาสายพันธุ์ให้ดียิ่งขึ้นทำให้เกิดอาชีพของคนในชุมชนและการสาธิตชนไก่ได้มีกติกาให้ไก่สวมนวมทุกครั้ง

การแสดงแสงสีเสียง
เป็นการแสดงระบบการใช้แสงสีที่สวยงามย้อมบริเวณสถานที่จัดงานให้เป็นบรรยากาศแบบย้อนยุค
พร้อมระบบเครื่องเสียงระบบก้องรอบทิศทาง ที่ยิ่งใหญ่ตระการตา โดยเฉพาะพิธีเปิดงาน ซึ่งได้เชิญ ฯพณฯ สนธยา คุณปลื้ม และผู้บริหารหน่วยงานจังหวัด และอำเภอ ร่วมงานเป็นจำนวนมาก

ผลการจัดงาน
ในการจัดงานสงกรานต์ศรีมหาราชา และประเพณีกองข้าว เป็นงานใหญ่ระดับประเทศที่มีชาวไทยและชาวต่างประเทศมาร่วมงานเป็นจำนวนมาก ผลจากการจัดงานทำให้งานประเพณีกองข้าวและกิจกรรมในงานประเพณีกองข้าว ซึ่งเป็นขนบธรรมเนีนมประเพณีไทยพื้นบ้านได้รับการฟื้นฟู และเผยแพร่เป็นที่รู้จักและยอมรับกันทั่วโลก ทำให้เด็ก เยาวชน และประชาชน ที่ร่วมงานเกิดความซาบซึ้ง และเห็นคุณค่าของศิลปวัฒนธรรมประเพณีไทย จะได้ช่วยกันสืบทอดถึงอนุชนรุ่นหลังตลอดไป

กองข้าว เอกลักษณ์ ประเพณีศรีราชา ควรค่าอนุรักษ์ 19 ถึง 21 เมษายน ของทุกปี

 สถานธนานุบาล